Tuân thủ các nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp đối với các kiểm toán viên chuyên nghiệp


Mỗi nghề trong xã hội chúng ta đều có những vai trò, chức năng riêng mà gắn với chúng, những người làm cái nghề đó phải đáp ứng một số tiêu chuẩn nhất định về sức khỏe, kỹ năng, sự chăm chỉ, cần cù, sự sáng tạo hay phải có đức, cỏ tài,... Nghề kiểm toán của chúng ta cũng là nghề như bao nghề khác trong xã hội, nhưng lại giữ vai trò hết sức quan trọng và đầy ý nghĩa với nền kinh tế, với xã hội khi là nghề giữ trọng trách “cầm cân nảy mực”, đưa ra các ý kiến khách quan, độc lập về tình hình tài chính, kết quả kinh doanh của các đơn vị, tổ chức, làm cơ sở cho những người sử dụng các thông tin đã được kiểm toán đưa ra quản lý, bảo vệ tài sản, cũng như đưa ra các phân tích, đánh giá để chủ động ra các quyết định về đầu tư, tài chính, hoạt động của mình.

                          Lê Thế Việt
                Phó TGĐ - Công ty TNHH
                Grant Thornton (Việt Nam)

Chính vì vậy, để phát huy vị trí, vai trò vô cùng ý nghĩa của nghề kiểm toán, các kiểm toán viên (KTV) chuyên nghiệp phải luôn nhận thức đầy đủ về trách nhiệm của mình trong việc tuân thủ đầy đủ các nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp trong suốt cuộc đời hành nghề của mình, cho dù mình giữ bất kể vị trí nào trong các cuộc kiểm toán, trong cơ cấu tổ chức của doanh nghiệp kiểm toán để phấn đấu phục vụ tốt nhất vì lợi ích của công chúng, những người sử dụng kết quả kiểm toán.

Năm nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp đó bao gồm:

(a) Chính trực

Phải thẳng thắn, trung thực trong tất cả các mối quan hệ chuyên môn và kinh doanh.

(b) Khách quan

Không cho phép thiên vị, xung đột lợi ích hoặc bất cứ ảnh hưởng không hợp lý nào chi phối các xét đoán chuyên môn và kinh doanh của mình.

(c) Năng lực chuyên môn và tính thận trọng

Thể hiện, duy trì sự hiểu biết và kỹ năng chuyên môn cần thiết nhằm đảm bảo rằng khách hàng hoặc chủ doanh nghiệp được cung cấp dịch vụ chuyên môn có chất lượng dựa trên những kiến thức mới nhất về chuyên môn, pháp luật và kỹ thuật, đồng thời hành động một cách thận trọng và phù hợp với các chuẩn mực nghề nghiệp và kỹ thuật được áp dụng.

(d) Tính bảo mật

Phải bảo mật thông tin có được từ các mối quan hệ chuyên môn và kinh doanh, vì vậy, không được tiết lộ bất cứ thông tin nào cho bên thứ ba khi chưa được sự đồng ý của bên có thẩm quyền, trừ khi có quyền hoặc nghĩa vụ phải cung cấp thông tin theo yêu cầu của pháp luật hoặc cơ quan quản lý hoặc tổ chức nghề nghiệp, và cũng như không được sử dụng thông tin vì lợi ích cá nhân của kế toán viên, kiểm toán viên chuyên nghiệp hoặc của bên thứ ba.

(e) Tư cách nghề nghiệp

Phải tuân thủ pháp luật và các quy định có liên quan, tránh bất kỳ hành động nào làm giảm uy tín nghề nghiệp của mình.

Năm nguyên tắc trên, xem chừng tưởng như đơn giản, nhưng để đảm bảo tuân thủ đầy đủ các nguyên tắc này trong quá trình hành nghề, chủ động trong việc xử lý các tình huống vi phạm đạo đức có thể phát sinh, lại không phải là vấn đề đơn giản bởi xung quanh quãng đời nghề nghiệp của KTV chuyên nghiệp luôn tồn tại quá nhiều các cạm bẫy, các nguy cơ xung đột lợi ích mà KTV, nếu không nhận thức được đầy đủ các mối nguy cơ và đe dọa đó, thì sẽ có thể vô tình rơi vào tình trạng "vi phạm lúc nào mà không hay” hoặc "cố lờ đi như không biết”, ảnh hưởng đến việc xem xét tính độc lập, khách quan của KTV khi đưa ra kết quả kiểm toán, từ đó có thể làm suy mòn lòng tin của công chúng với nghề khi xảy ra các vụ tranh chấp, kiện tụng, vi phạm pháp luật nghiêm trọng.

Năm mối nguy cơ lớn nhất luôn tồn tại xung quanh các mối quan hệ trong suốt quãng đường sự nghiệp của KTV chuyên nghiệp có thể bao gồm:

(a) Nguy cơ do tư lợi: Nguy cơ khi lợi ích tài chính hoặc lợi ích khác gây ảnh hưởng tới xét đoán hay hành xử của KTV chuyên nghiệp;

(b) Nguy cơ tự kiểm tra: Nguy cơ khi một KTV chuyên nghiệp không đánh giá được một cách hợp lý kết quả xét đoán chuyên môn hay kết quả dịch vụ do chính họ hoặc do một cá nhân khác trong doanh nghiệp kiểm toán hoặc trong doanh nghiệp, tổ chức nơi họ làm việc thực hiện trước đó, mà KTV chuyên nghiệp sẽ dựa vào đó để hình thành xét đoán khi thực hiện các hoạt động hiện tại hoặc cung cấp dịch vụ hiện tại của mình;

(c) Nguy cơ về sự bào chữa: Nguy cơ khi một KTV chuyên nghiệp tìm cách bênh vực khách hàng hoặc doanh nghiệp, tổ chức nơi mình làm việc tới mức làm ảnh hưởng tới tính khách quan của bản thân;

(d) Nguy cơ từ sự quen thuộc: Nguy cơ gây ra do quan hệ lâu dài hoặc thân thiết với khách hàng hoặc doanh nghiệp, tổ chức nơi mình làm việc, khiến KTV chuyên nghiệp dễ thông cảm cho quyền lợi hoặc dễ dàng chấp nhận cho việc làm của họ;

(e) Nguy cơ bị đe dọa: Nguy cơ KTV chuyên nghiệp bị ngăn cản hành xử một cách khách quan do các đe dọa có thực hoặc do cảm nhận thấy, bao gồm sức ép gây ảnh hưởng không hợp lý đến KTV chuyên nghiệp.

Trên thế giới, vẫn thường xuyên xảy ra các vụ việc đình đám do báo chí nêu ra liên quan đến các KTV chuyên nghiệp khi sự khách quan, tính độc lập trong ý kiến kiểm toán của họ bị công chúng nghi ngờ nghiêm trọng như Enron, WorldCom, ... Dẫu biết các KTV chuyên nghiệp, dù tất cả đều được đào tạo, thi cử có chứng chỉ hành nghề và học bài bản về các nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp, biết trước các cạm bẫy và thách thức với nghề, nhưng không phải ai cũng có bản lĩnh để vượt qua những cạm bẫy, thách thức đó, kể cả những KTV chuyên nghiệp hành nghề lâu năm ở trong những hãng kiểm toán hàng đầu thế giới. Vậy đâu là nguyên nhân dẫn đến những vụ đình đám vi phạm các nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp như vậy của các KTV chuyên nghiệp?

Nếu nhìn một cách sâu xa, chúng ta đều hiểu mỗi KTV chuyên nghiệp, trước hết họ cũng là một con người theo đúng nghĩa như K.Max đã từng nói "Con người là tổng hòa của các mối quan hệ xã hội”. Đã là con người thì dù hiện tại họ được coi là tốt, là có đạo đức nhưng chưa có gì đảm bảo họ vẫn tiếp tục giữ vững được những giá trị tốt đẹp đó trong tương lai khi không thể tiên liệu được trước những hoàn cảnh, thử thách, áp lực trong tương lai với họ sẽ như thế nào và bản lĩnh của họ ứng xử sẽ ra sao. Trong cuộc sống cũng như công việc, các KTV chuyên nghiệp cũng luôn phải chịu những sức ép, những áp lực về mặt đảm bảo trình độ chuyên môn, đáp ứng lợi ích và các yêu cầu về báo cáo của khách hàng cũng như các lợi ích vật chất và nhu cầu về tinh thần, nhu cầu bản thân giống như bao người khác. Nhưng khi KTV chuyên nghiệp cố tình quên đi các nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp, chạy theo và hành động vì lợi ích của bản thân mình (có thể bao gồm cả gia đình) và có thể cả vì lợi ích hay lợi nhuận hay sự tồn tại của doanh nghiệp kiểm toán nơi mình làm việc, thì lúc đó sự khách quan, tính độc lập, những phẩm chất chuyên môn của họ không còn phục vụ cho lợi ích của số đông nữa và kết quả làm việc của họ có thể sẽ không còn trung thực, khách quan và không còn đáng tin cậy được nữa. Trên thế giới, rất nhiều KTV chuyên nghiệp đã phấn đấu mất nhiều năm để lên được chức vụ cao trong doanh nghiệp kiểm toán, giữ trọng trách lớn trong một cuộc kiểm toán, nhưng chỉ một cuộc kiểm toán, một hành vi vi phạm các nguyên tắc đạo đức gây hậu quả nghiêm trọng cho lợi ích của những người sử dụng kết quả kiểm toán đã làm cho họ mất tất cả sự nghiệp, uy tín, danh dự chỉ trong giây lát và thậm chí còn bị pháp luật xử lý nghiêm khắc do hậu quả nghiêm trọng mà họ đã góp phần gây ra.

Do đó, trong bài viết này, tôi chỉ mong muốn nhấn mạnh đến việc nhận thức các biện pháp bảo vệ được quy định trong Chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp chia làm hai nhóm lớn bao gồm:

- Các biện pháp bảo vệ do hội nghề nghiệp, pháp luật và chuẩn mực quy định; và

- Các biện pháp bảo vệ tại môi trường làm việc.

Các biện pháp bảo vệ do tổ chức nghề nghiệp quy định, do pháp luật và các quy định có liên quan :

- Các yêu cầu về học vấn, đào tạo và kinh nghiệm làm việc trong lĩnh vực kế toán, kiểm toán;

- Các yêu cầu về cập nhật kiến thức chuyên môn;

- Các quy định về quản trị doanh nghiệp;

- Các chuẩn mực nghề nghiệp;

- Sự giám sát của tổ chức nghề nghiệp hoặc cơ quan quản lý và các hình thức kỷ luật;

- Soát xét độc lập do bên thứ ba được trao quyền hợp pháp thực hiện đối với các báo cáo, tờ khai, thông báo hay thông tin do kế toán viên, kiểm toán viên chuyên nghiệp cung cấp.

Còn các biện pháp bảo vệ được xây dựng trong môi trường làm việc chủ yếu gồm:

- Cơ chế tiếp nhận, giải quyết khiếu nại công khai và hiệu quả của tổ chức mà KTV chuyên nghiệp làm việc, tổ chức nghề nghiệp hoặc cơ quan quản lý, cho phép các nhân viên, chủ doanh nghiệp và công chúng phản ánh về các hành vi không chuyên nghiệp hoặc phi đạo đức;

- Quy định rõ ràng về trách nhiệm báo cáo các vi phạm yêu cầu về đạo đức.

Suy cho cùng, vai trò và vị trí dẫn dắt của người lãnh đạo hàng đầu trong các doanh nghiệp kiểm toán vẫn là người giữ vai trò quan trọng nhất trong việc đảm bảo sự tuân thủ các nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp tại mỗi đơn vị. Mỗi người lãnh đạo phải luôn trau dồi phẩm chất đạo đức nghề nghiệp, hành xử gương mẫu cho các thành viên khác trong đơn vị noi theo, xử phạt công minh, nghiêm khắc với các sai phạm và không ngừng tuyên truyền, giải thích, chia sẻ những bài học, kinh nghiệm về tuân thủ các nguyên tắc đạo đức với các thành viên trong tổ chức mình và nếu làm được như thế, chúng ta sẽ góp phần then chốt vào việc xây dựng và phát triển doanh nghiệp kiểm toán của mình một cách toàn diện và bền vững, xây dựng sự tin cậy từ phía khách hàng, các cơ quan quản lý Nhà nước cũng như công chúng, từ đó sẽ góp phần xây dựng lòng kính trọng, sự tin tưởng ngày càng cao từ phía các cơ quan quản lý Nhà nước và công chúng dành cho nghề kiểm toán và các KTV chuyên nghiệp của chúng ta.

Trích nguồn: VACPA
Số lượt đọc: 1680

Đánh giá bài viết
Kết quả