KIỂM TOÁN Ở ĐÂU TRƯỚC KHẢ NĂNG DẤU LÃI,

CHUYỂN LỖ CỦA DOANH NGHIỆP?

 

Bùi Sưởng

 

ăm 2009, CTCP Gemadept (mã GMD) điều chỉnh số liệu kết quả kinh doanh KQKD) cuối năm 2008 với lý do năm 2008, Công ty chưa hợp nhất đầy đủ KQKD của các công ty con. Sẽ không có gì để nói nếu việc điều chỉnh này không gây ảnh hưởng lớn đến KQKD năm trước, và không ít nhà đầu tư cho rằng: nếu biết có việc này, sẽ không bao giờ họ bán rẻ cổ phiếu của mình giai đoạn đầu năm 2009.

Năm 2009, trên sàn HOSE, có 2 doanh nghiệp thực hiện điều chỉnh kết quả kinh doanh, làm số liệu năm 2008 có sự thay đổi lớn là công ty cổ phần (CTCP) Gemadept và CTCP Sonadezi Long Thành (mã SZL). Với trường hợp của GMD, lợi nhuận sau thuế của cổ đông công ty mẹ năm 2008 đã được điều chỉnh thay đổi từ lỗ 166,984 tỷ đồng sang lãi 31,807 tỷ đồng, do năm 2009, Công ty mới hợp nhất kết quả kinh doanh của CTCP Gemadept Vũng Tàu. Ai kiểm toán? Trường hợp của CTCP Sonadezi Long Thành, quỹ lợi nhuận sau thuế thời điểm cuối năm 2008 cũng được điều chỉnh tăng từ 55,115 tỷ đồng theo BCTC đã kiểm toán cũ sang 262,673 tỷ đồng, do Công ty thực hiện tạm phân bổ chi phí đầu tư kết cấu hạ tầng Khu công nghiệp Long Thành.

Với trường hợp của SZL, việc thay đổi chính sách hạch toán, ghi nhận doanh thu, chi phí… tạm thời có thể chấp nhận được, do có thể coi là việc phát sinh sau ngày lập BCTC. Tuy nhiên, với trường hợp của GMD, một số ý kiến cho rằng, việc điều chỉnh hồi tố như trên đã gây ảnh hưởng trọng yếu đến KQKD năm 2008, nhưng lại không được đề cập hoặc lượng hoá trong Báo cáo kiểm toán năm 2008 của GMD. Đây là điều khó chấp nhận được.

Cụ thể, trong Thuyết minh BCTC kiểm toán năm 2008 của Gemadept, các công ty con chưa hợp nhất BCTC là CTCP Cảng Quốc tế Gemadept Nhơn Hội, Công ty TNHH MTV Tiếp vận Gemadept, CTCP Gemadept  Vũng Tàu, CTCP Tiếp vận và Cảng Quốc tế Hoa Sen Gemadept và CTCP Đầu tư xây dựng và phát triển hạ tầng Gemadept. Trong đó, tính đến thời điểm này, yếu tố gây thay đổi lớn, mang tính ảnh hưởng trọng yếu đến KQKD năm 2008 của GMD chính là Gemadept Vũng Tàu. Theo giải thích của GMD, tại thời điểm lập BCTC năm do mới đi vào hoạt động và một số khoản mục phải chờ hướng dẫn của cơ quan chức năng. Giải thích này, xét dưới góc độ quyền lợi của DN thì không bị ảnh hưởng, nhưng dưới góc độ quyền lợi của nhà đầu tư, những người chịu ảnh hưởng khá nhiều bởi thông tin công bố về KQKD của doanh nghiệp thì lại phải chịu thiệt hại rất lớn. Theo phản ánh của một số nhà đầu tư, chính vì quá tin tưởng Báo cáo kiểm toán của doanh nghiệp, lại không được tiếp xúc đầy đủ hoạt động các công ty con của GMD nên họ đã phải chịu nhiều thiệt thòi.

Đầu tư chứng khoán đã ghi nhận phản ánh của một số nhà đầu tư về trường hợp kiểm toán của GMD với thái độ không mấy hài lòng sau khi GMD thông báo điều chỉnh lợi nhuận năm 2008. Theo họ, cổ đông chính là những người trả tiền cho kiểm toán, nhưng kiểm toán đã không làm hết trách nhiệm của mình, khiến họ không tiếp cận đầy đủ và chính xác tình hình tài chính doanh nghiệp lúc đó. Việc chưa hợp nhất KQKD năm 2008 của Gemadept Vũng Tàu có thể chấp nhận được, nếu thay vì chỉ đưa ra nhận xét hết sức chung chung như đã làm, kiểm toán đưa ra những con số và lượng hoá các tác động (nếu có, theo chuẩn mực kế toán) của các yếu tố chưa hợp nhất. Làm như vậy, những nhà đầu tư bình thường có thể có cái nhìn chính xác hơn về cổ phiếu GMD, chứ không phải bán tháo cổ phiếu ở mức giá thậm chí dưới 20.000 đồng/cổ phiếu (cuối tháng 2/2009). Tất nhiên, không thể ngoại trừ tác động từ yếu tố thị trường chung (do VN-Index cũng ở trong kỳ giảm sâu), nhưng rõ ràng, sau khi thông tin về việc hạch toán lợi nhuận tại Gemadept Vũng Tàu được công bố tại phiên họp ĐHCĐ năm 2008 diễn ra sau đó, giá cổ phiếu GMD đã tăng khá mạnh, gây thiệt thòi cho những cổ đông cũ đã bán mất cổ phiếu GMD.

Quay trở lại với một trường hợp cũng khá điển hình về vấn đề này (nhưng ở khía cạnh tính cực hơn) là Báo cáo kiểm toán của VCG năm 2008 do Công ty TNHH Định giá và kiểm toán Việt Nam (AVA) thực hiện. Với từng điểm ngoại trừ trong BCTC năm 2008 của VCG, AVA đều có lượng hoá chi tiết và giải thích về những tác của các điểm ngoại trừ (nếu có) đến từng khoản mục trong BCTC của VCG. Đây chính là điểm khác biệt giữa 2 BCTC được lập bởi 2 công ty kiểm toán khác nhau. Không ít nhà đầu tư đặt câu hỏi: trách nhiệm của kiểm toán trong trường hợp của GMD đến đâu, và những nhà đầu tư đã chấp nhận bán giá thấp (do quá tin tưởng Báo cáo kiểm toán) liệu có được đền bù thiệt hại nếu họ kiện lại chính công ty kiểm toán?

ấn đề nhà đầu tư bức xúc một lần nữa đòi hỏi chất lượng của các công ty kiểm toán cần được nâng cao hơn nữa. Trên thực tế, nếu kiểm toán không đưa ra được đánh giá của mình về các yếu tố có thể tác động làm thay đổi lợi nhuận (đặc biệt là tác động trọng yếu) thì rất có thể, sẽ gián tiếp tạo cơ hội cho chính doanh nghiệp “điều khiển” giá cổ phiếu do liên tục công bố con số lợi nhuận (lỗ) bất thường. Bởi vì, khi thông tin không hoàn chỉnh, ai có thể giúp cổ đông, nhà đầu tư biết và ngăn chặn tình trạng doanh nghiệp muốn điều khiển giá cổ phiếu bằng giấu lãi/lỗ thông qua việc… chưa hợp nhất BCTC của một vài công ty con?

Theo ĐTCK